Рубрика: Без рубрики, Ուսումնական նյութեր, հայրենագիտություն, Ես Սեբաստացի եմ

Արա Հարությունյան Ռաֆայել Իսրայելյան և Ալեքսանդր Թամանյան

Արա Հարությունյանի մասին:

Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Արա Հարությունյան (այլ կիրառումներ)
Արա Հարությունյան
հայ․՝ Արա Արմենի Հարությունյան
Ara Harutyunyan.jpg

Ծնվել է մարտի 281928
Ծննդավայր ԵրևանՀԽՍՀԱնդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) ՀանրապետությունԽՍՀՄ
Մահացել է փետրվարի 281999(70 տարեկանում)
Վախճանի վայրը ԵրևանՀայաստան
Քաղաքացիություն Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Armenia.svg Հայաստան
Ազգություն հայ
Կրթություն Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտ
Ստեղծագործություն(ներ) Ստեփան Շահումյանի հուշարձանԿոմիտասի մահարձանՍայաթ-Նովայի հուշաղբյուրԳաբրիել Սունդուկյանի հուշարձանԷրեբունի թանգարանՄայր Հայաստան հուշահամալիրԿոմիտասի հուշարձանՍարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիրՄուսա լեռան հերոսամարտի հուշարձանՀայոց ցեղասպանության հուշարձանՄիսաք Մանուշյանի հուշարձանՎիսարիոն Բելինսկու կիսանդրիՀայոց ցեղասպանության հուշարձան և Գեղարդի առյուծ
Մասնագիտություն քանդակագործ և արվեստների գործիչ
Պարգևներ և
մրցանակներ
«Պատվո նշան» շքանշանՀայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչՀայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ և Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
Անդամություն Հայաստանի նկարիչների միություն
Ara Harutyunyan Վիքիպահեստում

Արա Արմենի Հարությունյան (մարտի 281928Երևան — փետրվարի 281999Երևան), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1972), ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1977), պրոֆեսոր (1988), ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի Դաշնության գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս (1988)։

 

Կենսագրության մասին    (Արա Հարությունյան)

Արա Հարությունյանը ծնվել է Երևանում երաժշտի ընտանիքում: 1948 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը1954 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1955–1966 թվականներին դասավանդել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1974 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում1988 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1977 թվականից ՀԽՍՀ նկարիչների միության անդամ։ 1988 թվականից Ռուսաստանի Դաշնության գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Գրաֆիկական և պլաստիկ արտահայտչամիջոցներով Արա Հարությունյանը ստեղծել է մոնումենտալ ձևերի մեջ ընդհանրացված կերպարներ։

Արա Հարությունյանն առաջիններից է Հայաստանի Հանրապետությունում ստեղծել քանդակագործությանճարտարապետությանբնապատկերի տարածական համալիրներ (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի մուտքի հարթաքանդակները, 1966Գաբրիել Աունդուկյանի հուշարձանը1972, «Հուշկապարիկ» բարձրաքանդակը, 1976, երեքն էլ՝ տուֆ, Երևան), Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր (1968, տուֆ, բազալտ, Արմավիրի մարզ

Հեղինակ է նաև հասարակական շենքերի՝ թեմատիկ կոմպոզիցիաներով ներքին և արտաքին քանդակազարդումների (Էրեբունի թանգարան, հարավային (Առյուծի որս) և հյուսիսային (Խալդ աստված) ճակատներ, 1968տուֆ)։ Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ։ 1961: Բարձրաքանդակներ։ Երևան։ Պայքար առյուծի հետ։ Բազալտ։ 300х300 Աղվեսներ։ Բազալտ։ 100х200

Արա Հարությունյանի գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահումՏրետյակովյան պատկերասրահումԱրևելքի ժողովուրդների արվեստի (Մոսկվա), Ռուսական արվեստի (Սանկտ Պետերբուրգ) թանգարաններում։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (19631982), Մոսկվայում (19831995)[1][2][3]:

Ռաֆայել Իսրայելյանի հետ Սարդարպատի հուշահամալիրում

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոնումենտալ քանդակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Գրող Մուրացանի հուշարձան-կիսանդրին։ 1955: Ճարտարապետ՝ Ֆենիքս ԴարբինյանԲրոնզբազալտ: Կիսանդրու բարձրությունը՝ 90, պատվանդանը՝ 220: Տեղադրված է Երևանի Մուրացանի անվան դպրոցի մոտ։
  • «Կոմիտասի մահարձան» (1955, բրոնզ, գրանիտ, Երևան, Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն)
  • Վ.Գ. Բելինսկու հուշարձան-կիսանդրին: 1957: Ճարտարապետ Ֆենիքս Դարբինյան։ Բրոնզ, գրանիտ։ Կիսանդրու բարձրությունը՝ 90, պատվանդանը՝ 225: Տեղադրված է Երևանի Վ. Գ. Բելինսկու անվան դպրոցի մոտ։
  • Գրող Շիրվանզադեի հուշարձան-կիսանդրին: 1958: Ճարտարապետ՝ Ֆենիքս Դարբինյան։ Բրոնզ, բազալտ։ Կիսանդրու բարձրությունը՝ 90, պատվանդանը՝ 330: Տեղադրված է Երևանի Շիրվանզադեի անվան դպրոցի մոտ։
  • Գնդապետ Սիմոն Զաքյանի հուշարձան-կիսանդրին։ Տեղադրված է Երևանում։
  • «Գեղարդի առյուծը»: Դեկորատիվ քանդակ։ Կոփածո պղինձ, բազալտ։ Բարձրությունը 400: 1958: Տեղադրված է Գեղարդ տանող ճանապարհին, Հայաստան։
  • 1920 թ. Զանգեզուրի ազատագրության համար զոհված հերոսների հուշարձան։ 1960: Ճարտարապետ Վ. Սարգսյան։ Բազալտ։ Բարձրությունը 500: Տեղադրված է Գորիս քաղաքում, Հայաստան։
  • Պրոֆեսոր Ռուբեն Յոլյանի հուշարձանը։ 1960: Ճարտարապետ Ա. Ալեքսանյան։ Բազալտ։ Բարձրությունը 300: Տեղադրված է Գորիս քաղաքում, Հայաստան։
  • Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ։ 1961: Բարձրաքանդակներ։ Երևան։
  • «Պայքար առյուծի հետ»: Բազալտ։ 300х300
  • «Աղվեսներ»: Բազալտ։ 100х200
  • Մեծ հայրենականի տարիներին Սևաստոպոլի ազատագրության համար զոհված 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիայի մարտիկներին նվիրված հուշարձան։ 1961: Ճարտարապետ Դ. Թորոսյան։ Կոփածո պղինձ, գրանիտ։ Բարձրությունը 1100: Տեղադրված է Սևաստոպոլի մերձակայքում։ Ղրիմ։
  • «Արշալույս»: Պատկերաքանդակ։ 1963: Ալյումին, քանդակադրոշմ։ Բարձրությունը 440: Տեղադրված է Երևան-Սևան մայրուղում։
  • Սայաթ-Նովայի հուշաղբյուրը: 1963. Ճարտարապետ Էդուարդ Սարապյան: Մարմար։ 300х375х400: Տեղադրված է Երևանում։
  • «Հայ և էստոնացի ժողովուրդների բարեկամություն» հուշարձան-աղբյուր։ 1964. Տուֆ։ Բարձրությունը 450: Տեղադրված է Երևանում։
  • «Երևանի և Կարարայի բարեկամություն» հուշարձան-աղբյուր։ 1964: Տուֆ: Բարձրությունը՝ 300: Կարարա, (Իտալիա)
  • 1915 թ. Հայոց Եղեռնի զոհերի հուշարձան-աղբյուր: 1965: Բազալտ։ Բարձրությունը 240: Տեղադրված է Երևանում։
  • «Խաչքար-հուշարձան աղոթքի և ուխտի» (1965, Էջմիածին)
  • «Վահագն Վիշապաքաղ»: 1965: Տուֆ։ Բարձրությունը 1100: Երևանի հյուսիսային մուտք։
  • «Արծիվ- շինարարը»: 1966: Պղինձ, քանդակադրոշմ, տուֆ։ Բարձրությունը 1500: Երևանի հարավային մուտք։
  • «Վահագնի պայքարը վիշապի հետ»: 1966: Ալյումին, քանդակադրոշմ, բազալտ։ Բարձրությունը 1100: Տեղադրված է Կապան քաղաքի մուտքին։ Հայաստան։
  • Գաբրիել Սունդուկյանի անվան Հայկական ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի քանդակային անսամբլ։ Ճարտարապետներ՝ Ռ. Ալավերդյան, Ս. Բուրխաջյան, Գ. Մնացականյան, կոնստրուկտոր Ռ. Բադալյան։ 1966-1967 թթ.: Երևան։
  • Ճակատամաս։ 1966: Հարթաքանդակ։ 500х1400
  • Գաբրիել Սունդուկյանի հուշարձանը: 1972: Տուֆ։ Գլխի բարձրությունը՝ 170, պատվանդանի բարձրությունը՝ 295:
  • Հուշկապարիկ («Սիրին»)։ 1976: Տուֆ, բազալտ։ Հարթաքանդակ։ 146х168: Ճարտարապետական լուծումը՝ Ա. Հարությունյանի։
  • Հուշակոթող «Մայր Հայաստան»: 1967: Պատկերաքանդակ, պղինձ, քանդակադրոշմ, տուֆ: Բարձրությունը 2200: Տեղադրված է Երևանի Հաղթանակի զբոսայգում[4]:
  • «Սարդարապատի Ճակատամարտը» ճարտարապետա-հուշարձանային համալիր: 1968: Համահեղինակներ՝ Ս.Մանասյան, Ա.Շահինյան: Ճարտարապետ՝ Ռ. Իսրաելյան Տուֆ: Հայաստան:
    • Զանգակատուն: Բարձրությունը 3500:
    • Ցուլեր: Բարձրությունը 800:
    • Արծիվներ: Բարձրությունը 400:
    • Հաղթանակի պատը: 700х5400:
  • «Էրեբունի» թանգարան: 1968-1969: Ճարտարապետներ՝ Շ. Ազատյան, Բաղդասար Արզումանյան: Տուֆ: 770х2500: Երևան:
    • Գլխավոր ճակատ: «Արգիշտի արքան և քաղաքի հիմնադիրները»:
    • Հարավային ճակատ։ «Այուծաորս»:
    • Հյուսիսային ճակատ։ «Խալդ աստվածը»:
  • Բանաստեղծ Հակոբ Հակոբյանի հուշարձանը։ 1969: Բրոնզ, տուֆ։ Բարձրությունը 360: Տեղադրված է Կիրովի անվան Մշակույթի տան դիմաց։ Երևան։
  • «Բերրիություն»: Դեկորատիվ քանդակ։ 1974: Տուֆ։ Բարձրությունը 370: Տեղադրված է Քիշինևի Բարեկամության այգում։
  • Մուսա լեռան հերոսների հուշարձանը: 1975: Տուֆ։ Բարձրությունը 1800: Տեղադրված է Էջմիածնի շրջանի Մուսալեռ գյուղում։ Հայաստան։
  • Վ.Ի.Լենինի հուշարձանը։ 1977: Ճարտարապետ Ա .Ադամյան։ Տուֆ։ Բարձրությունը 1200: Երևան։ Ապամոնտաժված է։
  • «Մուսա»: Դեկորատիվ քանդակ։ 1978: Ճարտարապետ Ռ. Բադալյան։ Պղինձ, քանդակադրոշմ։ Բարձրությունը 150: Երևանի Ժուռնալիստի տուն։
  • Միսակ Մանուշյանի հուշարձանը։ 1978: Բրոնզ, տուֆ։ Բարձրությունը 280: Տեղադրված է Փարիզում ( Իվրի արվարձան )
  • Ստեփան Շահումյանի հուշարձանը: 1978: Բազալտ։ Բարձրությունը 550: Տեղադրված է Ստեփանավան քաղաքում։ Հայաստան։
  • Հրազդանի միկրոշրջանի Մշակույթի տան ճակատամասի քանդակազարդումը։ 1979: Տուֆ։ Հայաստան։
  • «Փառք աշխատանքին» հուշարձան։ 1982: Չուգուն, գրանիտ։ Բարձրությունը 11մ։ Երևան։ Ապամոնտաժվել է 1997 թ.:
  • Բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի կիսանդրին։ 1982: Բրոնզ։ Բարձրությունը 265: Բաթումի։
  • Կոմիտասի հուշարձանը: 1988: Բրոնզ։ Տեղադրված է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի հարակից այգում։
  • Ֆիլիպինների նախագահ Կորասոն Ակինոյի դիմաքանդակը։ 1988: Բրոնզ։ Տեղադրված է Մանիլայի Մալականյան պալատում։ Ֆիլիպիններ:
  • Երաժիշտ Զարե Սահակյանցի դիմաքանդակը։ Բրոնզ։ Տեղադրված է Աբովյան քաղաքի Զարե Սահակյանցի անվան Մանկական երաժշտական դպրոցում։ Հայաստան։

 

 

Ահա ինչպիսին է Արա  Հարությունյանը։

 

 

Ռաֆայել Իսրայելյանի մասին

Ռաֆայել Իսրայելյան
Istlm4.jpg
Ծնվել է սեպտեմբերի 17 (30)1908
Ծննդավայր Թիֆլիս, (Վրաստան)
Մահացել է սեպտեմբերի 81973(64 տարեկանում)
Վախճանի վայր Երևան, (Հայաստան)
Ազգություն հայ
Ճյուղ(եր) ճարտարապետություն
Գործունեություն ճարտարապետ
Պարգևներ Ստալինյան մրցանակՀայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչԽՍՀՍ Նախարարների խորհրդի մրցանակ և People’s Architect of the USSR
Rafael IsraelyanՎիքիպահեստում

Ռաֆայել Իսրայելյան (սեպտեմբերի 17 (30)1908ԹիֆլիսՌուսական կայսրություն — սեպտեմբերի 81973ԵրևանՀԽՍՀԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, «Սարդարապատի հերոսամարտ» հուշահամալիրի հեղինակը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռաֆայել Սարգսի Իսրայելյանը ծնվել է 1908 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի)։ Հայրը՝ Սարգիս Հակոբի Իսրայելյանը ծնվել է Շուշիում։ Սարգիս Իսրայելյանը՝ Հայոց լեզվի և գրականության մասնագետ, բանահավաք, ծավալել է ակտիվ գիտական և կրթական գործունեություն Արցախի տարբեր շրջաններում և Թիֆլիսում։ Իսկ մայրը՝ Մարիամ Հախնազարյանը ծնվել է Նախիջևանում (ներկայումս Ադրբեջանի Հանրապետություն)։

Ռաֆայել Իսրայելյանը 1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի N 72 աշխատանքային դպրոցը։ 19261928 թվականներին սովորել է Վրաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի ճարտարապետության ֆակուլտետում։ Ուսանելու տարիներին նա ձեռք է բերում ճարտարապետական հիմնարար գիտելիքներ[1]։

19291932 թվականներին սովորել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Կոմունալ շինարարության ինստիտուտի ճարտարապետության ֆակուլտետում։ Ավարտում է, որպես ճարտարապետ նախագծող։

19321934 թվականներին սովորել է Լենինգրադում ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում և 1934 թվականին ավարտել է ինստիտուտին առընթեր դիպլոմային նախագծերի նախապատրաստական դասընթացերը։ «Գերազանցությամբ» պաշտպանել է դիպլոմային նախագիծը, ստանալով ճարտարապետ-արվեստագետի կոչում։ 1936 թվականին ավարտել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի վարպետության կատարելոգործման դասընթացները, ստանալով ճարտարապետ-նկարչի կոչում։

1934 թվանին ամուսնացել է Սոֆիա Մուրադյանի հետ։

1936 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

19361941 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Կոմունալ տնտեսության ժողկոմատին առընթեր ճարտարապետական-նախագծային N 2 արվեստանոցում (1938 թվականից «Հայպետնախագիծ») որպես ճարտարապետ։

Ռաֆայել Իսրայելյան, Արա Հարությունյան։

19411943 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պատմական հուշարձանների պահպանության կոմիտեում որպես ավագ գիտաշխատող։ 19411963 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում որպես ավագ դասախոս, իսկ 1947 թ-ից՝ դոցենտ։

1944 թ. կայացել է Իսրայելյանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը՝ Հայաստանի ճարտարապետների տանը։

Առաջին կարգի մրցանակի է արժանացել Երևանում կառուցվելիք Հաղթանակի կամարի նախագծի համար բաց մրցույթում։

1945 թ. պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։ 1947 թ. ճարտարապետության երիտասարդ վարպետների ստեղծագործությունների 2-րդ համամիութեանական ստուգատեսում արժանացել է առաջին մրցանակի։

1947-1949 թթ. աշխատել է Հայկական ԽՍՀ մինիստրների խորհրդին առընթեր ճարտարապետության գործերի վարչության ճարտարապետական արվեստանոցում, իբրև ճարտարապետ-նախագծող։

19491951 թվականներին աշխատել է Երքաղսովետի գործկոմի ճարտարապետական արվեստանոցում իբրև ճարտարապետ-նախագծող։

1950 թվականին ընտրվել է Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։

1950 թվականին պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀԳերագույն խորհրդի պատվոգրով։

1951 թվականին Հաղթանակ հուշարձանի ճարտարապետության համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական առաջին կարգի մրցանակի։

19511973 թվականներին աշխատել է «Հայարդնախագիծ» (մինչև 1959՝ «Հայճարտնախագիծ») ինստիտուտում իբրև բաժնի գլխավոր ճարտարապետ։

1952 թվականին Լենինգրադում՝ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետոթյան ինստիտուտում պաշտպանել է «Իմ աշխատանքները ճարտարապետության մեջ» թեմայով ատենախոսությունը և ստացել ճարտարապետության թեկնածուի գիտական աստիճան։

1961 թվականին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով արժանացել է Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչման։

Պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։

1968 թվականին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով արժանացել է Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետի պատվավոր կոչման։

1969 թվականին կայացել է Իսրայելյանի անհատական ցուցահանդեսը Թբիլիսիում։ 1970 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետի պատվավոր կոչման։

1973 թվականի սեպտեմբերի 8-ին վախճանվել է Երևանում։

Ահա թե ինչպիսին է Ռաֆայել  Իսրաելյան։

 

 

 

HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ալեքսանդր Թամանյանի մասին (այլ կիրառումներ)
Ալեքսանդր Թամանյան
Ալեքսանդր Թամանյան.jpg

Ի ծնե Ալեքսանդր Հովհաննեսի Թամանյան
Ծնվել է մարտի 4 (16)1878

_1-0″ class=»reference» style=»line-height: 1em; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap;»>[1]

Ծննդավայր ԿրասնոդարՌուսական կայսրություն
Մահացել է փետրվարի 201936(57 տարեկանում)
Վախճանի վայր ԵրևանՀԽՍՀԱնդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) ՀանրապետությունԽՍՀՄ
Ազգություն հայ
Ուշագրավ աշխատանքներ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն
Պարգևներ Ստալինյան մրցանակ
Ալեքսանդր Թամանյան Վիքիքաղվածքում
Alexander Tamanyan Վիքիպահեստում

Ալեքսանդր Թամանյանի պատկերով ՀՀթղթադրամ (շրջանառությունից հանված է)

Ալեքսանդր Հովհաննեսի Թամանյան (մարտի 4 (16)1878

_1-1″ class=»reference» style=»line-height: 1em; unicode-bidi: isolate; white-space: nowrap;»>[1]ԿրասնոդարՌուսական կայսրություն — փետրվարի 201936ԵրևանՀԽՍՀԱնդրկովկասի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային (Ֆեդերատիվ) ՀանրապետությունԽՍՀՄ), հայ ճարտարապետ, ճարտարապետության ակադեմիկոս (1914), ՀԽՍՀ ժողովրդական ճարտարտապետ (1926), հայ նոր ճարտարապետության հիմնադիրը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդր Թամանյանը ծնվել է 1878 թվականին Եկատերինոդարում (այժմ՝ Կրասնոդար)։ 1904 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի բարձրագույն գեղարվեստի ուսումնարանի ճարտարապետության բաժանմունքը՝ նկարիչ-ճարտարապետի կոչումով։ 1917 թվականին եղել է Պետրոգրադի գեղարվեստի ակադեմիայի խորհրդի նախագահը՝ ակադեմիայի վիցե-պրեզիդենտի իրավունքներով։ Երկար տարիներ նա ապրում ու ստեղծագործում է Ռուսաստանում, նախագծում ու տարբեր քաղաքներում կառուցում բազմաթիվ շինություններ։ 1919 թվականին տեղափոխվել է Երևան, 1921 թվականին՝ Իրան։ 1923 թվականին հրավիրվել է Հայաստան, ծավալել բուռն ու եռանդուն աշխատանք։ Եղել է Ժողկոմխորհի գերագույն տեխնիկական բաժնի նախագահ, ապա՝ պետպլանի փոխնախագահ (1923 թվականից), Հուշարձանների պահպանության կոմիտեի (1924 թվականից), Հայաստանի կերպարվեստի աշխատողների ընկերության նախագահ[2]։

Գործունեությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թամանյանի առաջին գործը Սանկտ Պետերբուրգի Սուրբ Կատարինե հայկական եկեղեցու (1779, ճարտարապետ՝ Յու. Մ. Ֆելտեն) վերակառուցումն է (19041906

Հետևելով Նիկողայոս Մառի Անիի պեղումներին՝ նախագծել է Անիի թանգարանը (1908, չի իրականացվել)։

Թամանյանի նախագծերով 19071913 թթ. կառուցված շենքերում կիրառված են դասական և XVIII-XIX դդ. սկզբի ռուսական ճարտարապետության ձևերը։

  • Կոչուբեյի առանձնատունը Ցարսկոյե Սելոյում (19111912)
  • Շչերբատովի տունը Մոսկվայում (1911-1913 Մոսկվայի քաղաքային դումայի ոսկե մեդալ, 1914)
  • Յարոսլավլի հոբելյանական ցուցահանդեսի փայտաշեն համալիրը (1913)
  • Մոսկվա-Կազան երկաթուղու հիվանդանոցային համալիրը Պրոգորովկայում (այժմ՝ Կրատովո, 1913-1917)

Թամանյանի առաջին ճարտարապետական աշխատանքն է եղել Երևանի գլխավոր հատակագիծը 150 հազար բնակչի համար, որն հաստատվել է ՀՍՍՀ Ժողկոմխորհի կողմից 1924 թվականին։ Այդ նախագծի իրագործումով մեծապես տուժեց 16-18-րդ դդ.-ի Երևանի պատմաճարտարապետական տեսքը։ 1934 թվականին սկսել է մշակել «Մեծ Երևանի» հատակագիծը 500 000 բնակչի համար։ Այն մնացել է անավարտ։ 1925-1933 թվականներին նախագծել է Լենինականի (Գյումրի), ՎաղարշապատիՍտեփանակերտի, Կամոյի (Նոր Բայազետ, Գավառ), Հրազդանի, Լուկաշինի, Նուբարաշենիև այլ բնակավայրերի հատակագծերն, որոնցից ոչ բոլորն են իրականացվել։

Երևանում նրա նախագծով կառուցվել են՝

Կառավարական տունը և Օպերային թատրոնի ու համերգասրահի շենքը կանխորոշել և պայմանավորել են Երևանի քաղաքաշինական կարևորագույն հանգույցների լուծումները, առաջինը՝ Հանրապետության հրապարակի անսամբլի (ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ, 1970, հետմահու, հեղինակային խմբի հետ), երկրորդը՝ թատրոնի (նախագիծը՝ 1937 թվականին Փարիզիհամաշխարհային ցուցահանդեսի Մեծ ոսկե մեդալ) շրջակա տարածության և հիմնական, մայրուղիներից մեկի՝ Հյուսիսային պողոտայի կառուցապատումը։

Հիդրոկայանի շենքը Թամանյանի առաջին այն աշխատանքներից է, որտեղ նա ստեղծագործաբար օգտագործել և զարգացրել է հայ ճարտարապետության ավանդույթները։ Հիդրոկայանի շենքը ճարտարապետության ու բնության ներդաշնակ կապի և անսամբլի լավագույն օրինակներից է։

Թամանյանի ստեղծագործություններում հայ ճարտարապետության ծավալատարածքային և արխիտեկտոնիկ առանձնահատկությունները, մանրամասերի անկրկնելիության և բազմազանության սկզբունքը նոր մեկնաբանություն և որակ են ստացել[3]։

Թամանյանի ստեղծագործությունը նոր ուղի է բացել հայ ճարտարապետության ավանդույթները զարգացնելու և դրանց հիման վրա նորը ստեղծելու գործում՝ սկզբնավորելով ճարտարապետության թամանյանական դպրոցը[4]։

Նրա կառույցներում ճարտարապետական ձևերը ճշմարիտ են և օրգանական՝ պայմանավորված հիմնական շինանյութի՝ քարի հատկություններով։ Քաղաքի մասերի, հանգույցների և անսամբլների փոխադարձ կապն ու պայմանավորվածությունը Թամանյանը մշակել է քաղաքաշինության պահանջների իր ընկալումով և սկզբունքներով։ Կազմելով Երևանի գլխավոր հատակագիծը, Թամանյանը նախատեսել է քաղաքի հիմնական անսամբլները, դրանց տարածական լուծումները, և նրա նախագծած ամեն մի շենք այդ անսամբլների օրգանական մասն է կազմում։

Թամանյանի անունով են կոչվել Երևանում փողոց՝ հուշարձանով (1974), շինարարական տեխնիկումը (1953), Հայաստանի ճարտարապետների միության տունը (1978), թանգարան-ինստիտուտը (2001), 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիան (1941

2001 թվականին ՀՃՄ սահմանել է Թամանյանի անվան ոսկե մեդալ։

ՀՀ կառավարության 2002 թվականի օգոստոսի 5-ի թիվ 1401-Ն որոշմամբ ստեղծվել է Ալեքսանդր Թամանյանի թանգարան-ինստիտուտը։

Ալեքսանդր Թամանյանի մասին գրվել են պոեմներ, որոնցից մեկի հեղինակը Աղասի Այվազյանն է։

Реклама